تشخیص سرطان دهانه رحم (سرویکس – Cervical Cancer) یکی از چالشبرانگیزترین اخبار پزشکی برای بانوان و خانوادههای آنان است. خوشبختانه به لطف پیشرفتهای تکنولوژیک در حوزه پرتوپزشکی، رادیوتراپی (پرتودرمانی) همراه با براکیتراپی (پرتودرمانی داخلی) توانسته است به عنوان درمان قطعی و استاندارد طلایی نجاتبخش این بیماری در اکثر مراحل بالینی شناخته شود؛ به طوری که در بسیاری از موارد حتی نیازی به جراحیهای وسیع و پرخطر خارج کردن رحم نخواهد بود.
درمان قطعی سرطان دهانه رحم از مراحل اولیه تا موضعی پیشرفته، بر پایه کمورادیوتراپی همزمان (ترکیب پرتودرمانی و شیمیدرمانی خفیف هفتگی) به همراه براکیتراپی استوار است. ابتدا بیمار حدود ۲۵ تا ۲۸ جلسه رادیوتراپی خارجی (EBRT) با شتابدهنده خطی دریافت میکند تا لگن و غدد لنفاوی پاکسازی شوند. سپس در گام نهایی، براکیتراپی (پرتودرمانی داخلی در ۳ تا ۵ جلسه) انجام میشود که در آن منبع تابش مستقیماً در مجاورت توده دهانه رحم قرار میگیرد تا بالاترین دوز کشنده اشعه به سلولهای سرطانی وارد شده و آسیبی به مثانه و روده نرسد. درصد بهبودی و بقای ۵ ساله با این رویکرد در مراحل ابتدایی و موضعی به بیش از ۷۵ تا ۸۵ درصد میرسد.
فهرست مطالب
Toggleمقایسه رادیوتراپی خارجی (EBRT) و براکیتراپی داخلی در یک نگاه
موفقیت درمان سرطان سرویکس به همکاری دقیق دو شیوه رادیوتراپی خارجی و داخلی بستگی دارد. جدول زیر تفاوتها و وظایف هر کدام از این دو تکنیک را در سال ۱۴۰۵ شرح میدهد:
| شاخص مقایسه | پرتودرمانی خارجی (EBRT) | براکیتراپی داخلی (Brachytherapy) |
|---|---|---|
| منبع تابش پرتو | دستگاه شتابدهنده خطی خارج از بدن (بدون تماس با بیمار) | قرار دادن منبع رادیواکتیو مینیاتوری در داخل واژن و مجاورت تومور |
| ناحیه تحت تابش | کل حفره لگن، بافت پارامتریوم و غدد لنفاوی درگیر | منحصراً توده تومورال در سرویکس و انتهای رحم |
| تعداد جلسات و زمان | ۲۵ تا ۲۸ جلسه روزانه (شنبه تا چهارشنبه) حدود ۱۰ دقیقه | ۳ تا ۵ جلسه تخصصی (به صورت هفتگی پس از اتمام یا اواخر EBRT) |
| سطح دوز تابشی | ۴۵ تا ۵۰ گری (دوز متوسط و ایمن برای بافتهای مجاور) | ۳۰ تا ۴۰ گری اضافی و بسیار متمرکز (مجموع بالای ۸۰ تا ۸۵ گری) |
| محافظت از مثانه و روده | با تکنیکهای پیشرفته IMRT و مثانه پر کنترل میشود | به دلیل افت سریع دوز با افزایش فاصله، مثانه و رکتوم کاملاً محفوظ میمانند |
اینفوگرافیک مراحل رادیوتراپی سرطان دهانه رحم و براکیتراپی
اینفوگرافیک اختصاصی پازل زندگی: راهنمای گامبهگام مراحل درمان سرطان دهانه رحم با رادیوتراپی و براکیتراپی ۱۴۰۵
چرا در درمان سرطان دهانه رحم ترکیب رادیوتراپی و براکیتراپی الزامی است؟
بسیاری از بیماران میپرسند: چرا نمیتوان کل درمان را با همان دستگاه شتابدهنده خارجی انجام داد و چرا براکیتراپی ضروری است؟
پاسخ علمی در حساسیت بیولوژیک بافت تومور سرویکس نهفته است. سلولهای سرطانی دهانه رحم برای ریشهکنی دائمی به حداقل ۸۰ تا ۸۵ گری (Gray) دوز تجمعی نیاز دارند. اگر انکولوژیست بخواهد این دوز فوقالعاده سنگین را تماماً از بیرون بدن بتاباند، مثانه و رکتوم (انتهای روده بزرگ) که درست در چند میلیمتری رحم قرار دارند دچار سوختگی شدید، سوراخشدگی یا فیستول میشوند.
براکیتراپی این بنبست پزشکی را حل میکند: با قرار دادن اپلیکاتورهای واژینال مخصوص (مانند اپلیکاتور تاندم و رینگ یا اووئید)، چشمه پرتو مستقیماً در هسته توده قرار میگیرد. با افزایش فاصله حتی به اندازه چند میلیمتر، شدت اشعه به شدت افت میکند؛ در نتیجه تومور دوز ویرانگری دریافت کرده در حالی که روده و مثانه در امان میمانند. طبق پروتکلهای جهانی، حذف براکیتراپی شانس عود بیماری را تا ۵۰٪ افزایش میدهد و انجام آن در این نوع سرطان غیرقابل چشمپوشی است.
برای آشنایی عمیق با علائم اولیه، انواع بافتشناسی و گزینههای درمان این بیماری، مطالعه راهنمای جامع شناخت و درمان سرطان دهانه رحم در پایگاه تخصصی کنسرسیج پیشنهاد میشود.
نقش شیمیدرمانی همزمان (سیسپلاتین هفتگی) در کنار پرتو چیست؟
در مراحل ۱B تا IVA سرطان سرویکس، پزشک در طول جلسات رادیوتراپی خارجی، داروی شیمیدرمانی سیسپلاتین (Cisplatin) را به صورت تزریق وریدی هفتگی تجویز میکند. دلایل و ویژگیهای این تزریق عبارتند از:
- نقش حساسکننده به پرتو (Radiosensitizer): هدف از این شیمیدرمانی کشتن توده به تنهایی نیست، بلکه سلولهای سرطانی را در برابر اثر تخریبی پرتوهای رادیوتراپی چندین برابر آسیبپذیرتر و شکنندهتر میسازد.
- دوز بسیار ملایمتر: این دوز نسبت به دورههای شیمیدرمانی معمول بسیار سبکتر است. برای مقایسه دقیق عوارض و تفاوتهای این دو شیوه درمانی، مقاله تفاوت شیمی درمانی و رادیوتراپی را بخوانید.
- عدم ریزش مو: دوز پایین سیسپلاتین در این پروتکل معمولاً اصلاً باعث ریزش موی سر نمیشود و بیمار با تهوع خفیف (قابل کنترل با دارو) روبهرو خواهد بود.
- افزایش چشمگیر بقای بیمار: افزودن این داروی هفتگی نرخ زندهمانی بیماران را بین ۳۰ تا ۵۰ درصد نسبت به رادیوتراپی تنها بالا میبرد.
عوارض احتمالی پرتودرمانی لگن و مراقبتهای حیاتی در طول درمان
با تکنیکهای مدرن رادیوتراپی شدتمدوله (IMRT)، عوارض جانبی به حداقل رسیده است، اما به دلیل مجاورت اندامهای لگنی، مراقبتهای زیر در طول درمان ضروری است:
مراقبتهای کلیدی در دوران پرتودرمانی لگن:
- عوارض ادراری (سیستیت موقت): سوزش یا تکرر ادرار ممکن است از هفته سوم رخ دهد. نوشیدن حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز و اجتناب از ادویهجات تند و کافئین الزامی است.
- عوارض گوارشی: اسهال خفیف یا دلپیچه که با رعایت رژیم کمفیبر و داروهای تجویزی پزشک به سرعت کنترل میشود.
- مراقبتهای بعد از درمان (استفاده از دیلاتور): اشعه ممکن است باعث خشکی و تنگی واژن شود. استفاده از دیلاتور واژینال طبی و ژلهای مرطوبکننده چند هفته پس از اتمام درمان برای حفظ کشسانی بافت و امکان روابط زناشویی در آینده ضروری است.
- پیگیری استیج و پاسخ به درمان: حدود ۳ ماه پس از اتمام درمان، اسکن مجدد انجام میشود تا پاکسازی کامل تأیید گردد. برای آگاهی از نحوه ارزیابی مراحل بیماری، راهنمای استیج سرطان، سیستم TNM و گرید تومور را مطالعه نمایید.
همچنین جهت اطلاع از مراکز مجهز و تعرفههای درمانی، میتوانید مقالات مراکز مجهز رادیوتراپی تهران و هزینه رادیوتراپی و تعرفه بیمهها را بررسی کنید.
درمان تخصصی رادیوتراپی و براکیتراپی سرطان دهانه رحم با دکتر احسان کرباسی
درمان سرطان سرویکس نیازمند دقت میلیمتری در طراحی پرتوهای لگنی و تسلط بر اجرای براکیتراپی پیشرفته است تا بافتهای حیاتی سالم بمانند و تومور به طور کامل نابود شود. جهت دریافت نوبت ویزیت و مشاوره درمان با مطب آقای دکتر احسان کرباسی (بهترین متخصص رادیوتراپی و انکولوژی در تهران) تماس بگیرید.
مطب: تهران، پایینتر از میدان شیخ بهایی، نرسیده به دانشور غربی، پلاک ۱۵۲
پرسشهای متداول بیماران درباره رادیوتراپی و براکیتراپی سرطان سرویکس
جایگذاری اپلیکاتورهای براکیتراپی معمولاً تحت بیحسی نخاعی (اسپاینال) یا بیهوشی عمومی کوتاه انجام میشود تا بیمار کوچکترین دردی احساس نکند. در طول چند دقیقهای که دستگاه اشعه میتاباند، بیمار هیچ حسی از گرما یا درد ندارد و پس از پایان کار، اپلیکاتور به آرامی خارج میشود.
خیر. تابش پرتوهای درمانی به ناحیه لگن باعث توقف عملکرد تخمدانها و یائسگی زودرس میشود و بافت رحم نیز توانایی نگهداری جنین را نخواهد داشت. بانوانی که قصد بارداری در آینده دارند باید پیش از شروع رادیوتراپی با انکولوژیست در مورد روشهای حفظ باروری (مانند فریز تخمک یا جنین) مشورت نمایند.
در مراحل بسیار اولیه (استیج IA)، جراحی و رادیوتراپی درصد بقای کاملاً یکسانی دارند. اما از مرحله IB2 به بعد، کمورادیوتراپی به همراه براکیتراپی درمان اصلی و استاندارد جهانی است و نسبت به جراحی برتری داشته و نیازی به تخلیه وسیع جراحی نیست.
به هیچ وجه. در رادیوتراپی خارجی بلافاصله پس از خاموش شدن دستگاه هیچ اشعهای در بدن باقی نمیماند. در براکیتراپی HDR (دوز بالا) نیز چشمه پرتو پس از چند دقیقه خارج میشود؛ بنابراین بدن بیمار کاملاً پاک است و هیچگونه محدودیتی برای در آغوش گرفتن کودکان یا معاشرت با خانواده وجود ندارد.
![رادیوتراپی سرطان دهانه رحم (سرویکس) و براکی تراپی؛ مراحل، عوارض و طول عمر [۱۴۰۵] 2 رادیوتراپی سرطان دهانه رحم و براکی تراپی؛ مراحل، عوارض و درصد بهبودی در سال ۱۴۰۵ با نظارت دکتر احسان کرباسی](https://lifepuzzle.ir/wp-content/uploads/2026/11/cover-cervical-radiotherapy-1405.png)